Khu di tích chùa Bổ Đà là tên gọi chung cho 05 điểm di tích nằm trên núi Phượng Hoàng thuộc dãy núi Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh), gồm: Chùa Cao, am Tam Đức, chùa Tứ Ân, Vườn Tháp và Ao Miếu. Dân gian còn gọi là chùa Bổ, chùa Ông Bổ.
“Bắc Bổ Đà – Nam Hương Tích”
Câu thành ngữ lưu truyền qua nhiều thế kỷ cho thấy đây là một trong hai đạo tràng Quán Thế Âm lớn ở miền Bắc nước ta. Khu di tích là một trong những trung tâm Phật giáo lớn, nơi kế truyền các vị Tổ sư khai trường thuyết pháp, đào tạo tăng ni theo thiền phái Lâm Tế suốt hơn 300 năm.
Tên gọi và xếp hạng
Ngày 31/01/1992, Bộ Văn hóa, Thông tin và Thể thao ra Quyết định số 138/QĐ công nhận Di tích kiến trúc nghệ thuật Ao Miếu và chùa Bổ Đà. Khu di tích thuộc loại hình Di tích Lịch sử và Kiến trúc nghệ thuật.
Vị trí
Khu di tích tọa lạc dưới chân núi Phượng Hoàng – ngọn cao nhất của dãy Bổ Đà sơn, thuộc thôn Thượng Lát, xã Tiên Sơn. Phía Tây và phía Nam giáp dòng sông Cầu. Tổng diện tích khoanh vùng bảo vệ khoảng 275.000 m², chia thành ba khu vực chính: khu Nội tự, khu Vườn chùa và khu Vườn Tháp.
Đường đến di tích
- Từ trung tâm Bắc Giang (cũ): theo quốc lộ 1A đến ngã tư Khu công nghiệp Đình Trám, rẽ theo quốc lộ 37 đến thị trấn Bích Động, rẽ trái theo đường liên xã qua Bích Sơn, Ninh Sơn, Quảng Minh khoảng 8 km.
- Hoặc: theo quốc lộ 1A cũ đến ngã ba Nếnh, rẽ phải theo đường liên xã qua Sen Hồ, Quảng Minh, Ninh Sơn khoảng 7 km.
- Từ Hà Nội: theo quốc lộ 1A cũ khoảng 30 km, qua cầu Thị Cầu, rẽ trái theo đê sông Cầu khoảng 7 km là tới xã Tiên Sơn.
Các tuyến đường đều đã được trải nhựa, bê tông, thuận tiện cho ô tô, xe máy, xe đạp.
Những giá trị nổi bật
- Cảnh quan sơn thủy hữu tình, núi Bổ Đà “vừa cao vừa to”, dưới chân là dòng sông Cầu uốn lượn.
- Trung tâm đào tạo tăng đồ thiền phái Lâm Tế; nơi minh chứng rõ nét tư tưởng Tam giáo đồng nguyên.
- Kiến trúc “nội thông ngoại bế” độc đáo với 16 tòa ngang dãy dọc, 92 gian; gần 400 m tường đất cổ.
- Vườn Tháp lớn nhất Việt Nam với 110 ngôi tháp mộ.
- Kho mộc bản kinh Phật thiền phái Lâm Tế khắc trên gỗ thị cổ nhất Việt Nam (1.935 ván khắc).
- Hơn 40 pho tượng cổ thời Lê Trung Hưng và thời Nguyễn.